MAWAR BIRU ING PINGGIR JURANG 46

 

cathetan cekak kanggo ni made siti asih

46.

 

Ester mentheleng, tembung-tembunge Hartini sing  sareh lan alus kuwi, keprungu ing kupinge Ester kaya suwarane tukang glembuk sing nyebar wisa. Ester kebacut sengit, tembung alus lan sareh sing diucapne Budhene wis dianggep lamis, kanggo nutupi tumindake sing wis gawe kapitunan sing gedhe marang dheweke. Rasa panas sing kaya ngobong jantunge dadi sansaya panas, kaya-kaya getihe wis umob kobong dening panasing atine.  Kanthi sorot sing nuduhake rasa sengit, mripate Ester genti-genti nyawang Pakdhe lan Budhene. Sapandurat Ester meneng ora ngucap apa-apa, mung untune wae digegetne kenceng, kanggo ngempet nesune.

 

"Coba balenana kandhamu sing mau" Harmana guneman alus sawuse Ester mung meneng wae krungu kandhane Budhene "nek Pakdhe lan Budhemu mbok anggep luput, lupute manggon neng ngendi lan wujude kaluputan kuwi apa? Pakdhe duwe pangira, awakmu kuwi wis salah tampa karo Pakdhe lan Budhe".

 

"Pakdhe lan Budhe paring kabar napa dhateng Bapak gegayutan kalih Pak Arka Bismantaka, Dosen ingkang dipun tampik Bapak nalika badhe nglamar kula, kala wingi nika ?" Ester mangsuli pitakone Harmana, suwarane atos nanging tembunge wis digawe tumata.

 

"Sapa ? Arka Bismantaka ki Dosen? Dosene sapa?" Hartini gage nyaut wangsulane Ester karo rada ngguyu "awakmu kuwi wis arep kapusan ya nDhuk? tujune Bapakmu ngonangi, banjur takon menyang Pakdhe lan Budhe luwih dhisik sadurunge nampa lamaran kuwi, banjur dening Bapakmu Arka dikandhani supaya murungake anggone arep nglamar awakmu. Apa Pakdhe lan Budhe sing duwe niyat becik nulungi awakmu lan Bapakmu supaya ora sida kapusan kuwi mbok anggep kleru?".

 

"Napa Budhe? Pakdhe kalih Budhe nulungi kula kalih Bapak supados boten kapusan?" bali suwarane Ester nyengkrek munggah "ngangge dhasar napa Budhe kalih Pakdhe saged ngendika nek kula badhe kapusan? napa boten malah kuwalik, Budhe lan Pakdhe sing ngapusi Bapak supados anggen kula badhe jejodhowan kalih Pak Arka wurung?".

 

"Nek Pakdhe karo Budhe ngomongi Bapakmu supaya murungne olehe Arka arep nglamar kuwi pancen bener" kandhane Harmana uga wiwit nggunakne suwara sing tegas "nanging nek mbok arani Pakdhe karo Budhemu wis ngapusi Bapakmu, kuwi sing salah. Pakdhe karo Budhemu iki luwih ngerti sapa satemene Arka sing jaremu Dosen kuwi, ngertine Pakdhe karo Budhemu bab Arka ora mung waton ngira-ira ngono wae, nanging wis ngerti wiwit awakmu durung lahir utawa wiwit sing jenenge Arka kuwi isih Bayi".

 

"Ora mung Arka sing diweruhi Budhe karo Pakdhemu ndhuk, nganti sak wong tuwane malah nganti sak-embah-embahe pisan Budhe lan pakdhemu wis apal kabeh sak kelakowane pisan, dadi apa sing dikandhakne Budhe karo Pakdhemu marang Bapakmu kuwi dhasare kanyatan, ora kok gawe-gawe. Nek awakmu wis kepencut karo Arka sing ngaku dadi Dosen neng UGM kuwi Budhe lan Pakdhemu ya ora maido, merga Arka sakemboke malah sak-embahe pisan kuwi pancen wasis apus-apus, dadi wong sing durung ngerti gampang wae ngandel karo sing dikandhakne. Awakmu rak durung ngerti ta karo kulawargane Arka?" Hartini nambahi katrangane sisihane.

 

"Lha Budhe kalih Pakdhe napa sampun pirsa?" genti Ester sing malik pitakone Hartini.

 

"Genah wis apal ngono, Arka kuwi anake Karmini bakul janganan karo bakul tempe neng Pasar Kedunggalar, Lha simboke Karmini kuwi jenenge Mak Jiyah, biyen gaweyane dadi Tledhek tulang amen, mbarang dadi tledhek ider sing diiringi siter, sok-sok dadi Tandhak Tayub. Bapake Arka kuwi sopir Angkudes jenenge Bagus. Arka kuwi nek gak kleru sawise lulus MTs banjur lunga saka omah, golek gaweyan neng kutha mbuh dadi apa. Adhine Arka kuwi jenenge Indri, padha karo kakangane, sekolahe ya neng MTs, bareng wis lulus ya terus lunga nyang Kutha, mbuh mbabu mbuh dadi buruh pabrik, ora pati cetha. Omah sing dienggoni wong tuwane Arka kuwi tinggalane mBahe lanang sing jenenge Karmin Bengkring sing wis suwe mati".

 

"Budhe kok saged pirsa sedaya?" Ester takon maneh.

 

"Ya ngerti" wangsulane Hartini nggenahne kandhane "wong jane ngono Bapake Arka kuwi isih adhine Budhe dhewe, adhik sing ragil sing luput saka kudangan, mrucut saka embanan, keneng plengkete Mak Jiyah Tandhak Tayub, banjur kepencut karo anake sing jeneng Karmini, mBoke si Arka kuwi. Mula bareng Bapakmu takon menyang Budhe lan Pakdhemu sapa bakul janganan bojone sopir Angkudes, Budhe ya langsung nyandhak. Lha bareng Bapakmu takon nyambut gawene anake apa? Budhe ya banjur omong apa anane, nek anake kabeh loro lanang, wedok, bar saka MTs terus lunga nyang Kutha luru pangan. Bapak karo simboke Arka kuwi nek enek wong sing takon anake saiki neng ngendi ajeg wangsulane padha ya kuwi golek pangan neng kutha. Dadi nek Arka jarene dadi Dosen, malah Dosen UGM pisan, kuwi cetha nek ngapusi. mBok menawa nek wong kana-kana bisa diapusi, ning nek Budhe karo Pakdhemu genah ora bisa diapusi, merga wis genah njaba jerone Arka".

 

Ester suwe ora bisa kumecap kanggo mangsuli apa sing dikandhakne Budhene sing ngomongne kulawargane Arka sing jebul isih warise dhewe. Arep mbantah Ester rumangsa ora bisa, merga mokal nek Budhe lan pakdhene ngomong goroh marang Bapake, jalaran sing diomong kuwi isih pulunane Budhene dhewe. Nanging, Ester ya ngerti kanyatan saben dinane Pak Arka, nyambut gawene pancen dadi Dosen, kerep dadi nara sumber ing forum-forum ilmiah, jeneng lan foto-fotone kerep mlebu neng koran lan layang kabar, uga kerep kocap neng siaran berita Televisi. Mosok nek genah kaya ngono kok mung ngapusi? Mokal!. Apa...... atake mung sarwa ndelalah? ana wong liya sing jenenge padha karo jeneng ponakane Budhene, gek nyambut gawene wong tuwane ya padha pisan?  Uga manggone ya padha-padha neng Kedunggalare?.

 

Alon-alon Ester ngrogoh sak, ngetokne HP. Banjur mbukak aplikasi WhatsApp, ngiling-ilingi nomer kontake Pak Arka. Ester unjal mabegan landhung, nomer kuwi saiki wis ora bisa dihubungi maneh, wiwit wingi Ester wis diblokir dening Pak Arka. Banjur genti mbukak Galeri, neng kono akeh poto-poto lan Video kegiatan-kegiatan keilmuwane  Pak Arka, Intelektual muda sing gesit lan energik. Pak Arka sing neng galeri kuwi, cetha beda karo Arka ponakane Budhe Tien sing jarene lagi luru upa neng kutha gedhe kuwi mau.

 

"Piye nDhuk?" Harmana nakoni ponakane sawuse rada sauntara ora ana sing nyuwara apa-apa.

 

"Nuwun sewu Pakdhe" wangsulane Ester, suwarane wis beda karo dhek mau "napa teng Kedunggalar mriki wonten Arka sanes, liripun Arka ingkang dede pulunanipun Budhe? ingkang tiyang sepuhe ugi dados Sopir Angkudes lan Bakul janganan teng peken?".

 

Harmana njengkerutne bathuke, sajak ngeling-eling. Banjur genti noleh, nyawang Hartini, sisihane.

 

"Ora ana" Hartini guneman karo nggedhegne sirahe.

 

"Ketoke Pakdhe ya durung tau tumon ki nDhuk? Ana apa ta?" Harmana genti guneman karo nakoni ponakane.

 

Ester mbukak galeri neng HP ne, banjur dituduhne Harmana, karo kandha :

 

"Niki foto-foto lan Video kegiatanipun Pak Arka sing ditampik Bapak niku. Nek digandhengne kalih sing dingendikakne Budhe wau, niki cetha yen dede Arka pulunanipun Budhe,  nanging Pak Arka niki, daleme inggih Kedunggalar, tiyang sepuhe inggih  dados sopir Angkudes lan dodol janganan teng peken Kedunggalar. Nanging Pak Arka nipun, punika Dosen UGM Asli, Doktor lulusan saking Leiden, Walandi" Ester nggenahne poto-poto lan video sing disimpen ana jero HP ne.

 

Siji mbaka siji Foto lan video sing ana folder hp kuwi dibukaki lan diiling-ilingi dening Harmana karo bathuke njengkerut terus. Sawise rampung olehe ndeloki, HP genti disrogne neng ngarepe Hartini sing uga kepengin weruh gambare.

 

"Assalamu'alaikum" dumadakan keprungu suwarane wong uluk salam saka ngarep lawang. Ora ngenteni rampung dijawab salame, Eva mlebu omah, mlaku nyedhaki sing lagi padha jagongan.

 

ana candhake.

 

MAWAR BIRU ING PINGGIR JURANG 45

 

cathetan cekak kanggo ni made siti asih

45.

 

Kahanan dadi sepi, Karmini wis rampung olehe crita lan Eva apa dene Indri ya wis ora takon - takon maneh. Wong telu kuwi padha ngumbar playune angen-angen dhewe-dhewe. Indri isih ketok-ketoke karo panalangsane Ibune sing wiwit cilik nganti tekan tuwa tansah diseepelekne dening sapepadhaning wong. Kamangka Ibune genah nek ora tau tumindak sing gawe rugi utawa kapitunane wong sing ngremehake kuwi. Nanging kajaba melu nelangsa, Indri ya kagum marang ketatagane Ibune, tatag lan sabar ngadhepi kahanan sing kaya ngapa pahite. Indri nggagas, mbok menawa ya awit saka kesabarane wong tuwane kuwi sing ndadekne, wong tuwane ora kendhat tansah nenuntun anak-anake supaya tansah ngugemi ing reh tata krama lan tansah nyaket marang Gusti Allah. Jroning atine Indri ngaturake panuwun sing ora karuwan akehe marang wong tuwane, Bapak lan Ibune.

 

Beda karo sing diangen-angen Eva, Eva sing luwih percaya marang Karmini, rumangsa gumun karo tekune wong tuwane dhewe. Ya gene duwe rasa gething sing kepati-pati marang Karmini lan wong sing duwe rasa tresna marang Karmini ?. Malah luwih saka iku, jebul kajaba gething marang wong sing dianggep wong sing ora duwe drajat, Mamahe ya murka, gelem melik marang barang sing dudu darbeke. Iki cetha yen ora bener. Lan kepiye carane, Eva janji sajroning atine, bakal mbudidaya murih wong tuwane ora kedlarung-dlarung nggone duwe teku sing tenane ora bener kuwi.

 

"mBak Eva, Bulik nyuwun supaya ora kesusu nyalahne sapa wae, sing ana sambung rapete karo critane Bulik iki mau" Karmini guneman maneh sawuse kahanan dadi tintrim "jalaran, sing dicritakne Bulik kuwi mau sumbere saka pangrasa lan panyawange Bulik dhewe. Lan kabeh sing kasebut ing critane Bulik kuwi mau, uga padha duwe pangrasa lan panyawang dhewe-dhewe, sing mbok menawa beda karo asil panyawang lan pangrasane Bulik. Bulik saiki wis ora gampang serik, nalika ana wong sing jijik utawa gila menawa cecaketan karo Bulik, mung sabab Bulik saka kulawarga sing ora cetha panguripane ing jaman biyene".

 

"Lha ,menawi sak niki napa nggih taksih wonten ta Bulik tiyang ingkang makaten punika?" Eva takon nanggapi kandhane Karmini. Merga Eva ya weruh yen sairing karo mundhak akehe wong-wong sing bisa mikir, kok sansaya langka wong sing isih ngremehne wong mung sabab dianggep turune wong sing duwe pagaweyan dadi tandhak lan sapanunggalane.

 

"Isih mBak Eva" wangsulane Karmini "malah lagi dhek wingi kuwi, pangina kaya sing Bulik kandhakne lagi wae ditampa dening Arka. Tujune Arka tatag lan ora katon kenemenen olehe gela merga wis diina dening wong sing rumangsa luwih pinter lan luwih dhuwur drajate".

 

"Lho niku cetha nek mpun kesangeten Bulik" Eva semaur "Mas Arka niku kenging diwastani tiyang ingkang linangkung, bagus, gagah, pinter, sopan, wibawa mlempak dados setunggal, Sampun Sarjana S3 wedalan Luwar Negeri, Dosen teng Perguruan Tinggi ingkang gadhah nami, asring kasuwun ngisi seminar lan diskusi-diskusi, lha kok wonten tiyang ingkang ngremehaken niku tiyang kados napa? griyane pundi? pangkate napa?".

 

"Ora sah melu emosi mbak Eva" Karmini ngandhnai Eva karo mesem "merga wong sing ngremehne lan ngina Arka kuwi ngerti nek Arka kuwi anake Bulik, putune Mak Jiyah sing tilas Tledhek Tayub. Lan mBak Eva aja kaget, wong kuwi pancen priyayi sing kagungan kalenggahan kinurmat lan isih sedulur cedhak karo mBak Eva, priyagung kuwi asmane Den Bandana adhine Keng Ramane mBak Eva dhewe".

 

Eva lagi kelingan karo crita sing digawa Papahe, wingi pas bali saka daleme Om Bandana. Eva mesem pahit banget, nanging ora kepengin ngrembug kabar yen Arka oleh panampik nalika duwe karep arep nglamar bocah wadon sing dadi pilihan atine. Mula Eva pilih aweh wangsulan marang Karmini kanthi cekak :

 

"Inggih Bulik".

 

Ora let suwe Eva ya banjur pamitan arep bali, merga wektune wis awan malah kepara nyedhaki sore. Eva ya janji nek arep kerep dolan mrono yen Indri isih neng omah, durung budhal kuliah menyang negara Walanda.

 

Sauntara iku, nalika Eva lagi ketungkul rembugan karo Karmini, neng omahe Mamahe Eva uga lagi rembugan serius karo ponakane. Dina kuwi Ester sing dening dosene dicomblangi arep digathukne karo Dosen sing isih jaka tur karire apik, nanging nalika Ester njaluk dilamar marang wong tuwane, sadurunge lamaran ditindakne kedhisikan ditampik dening wong tuwane Ester dhewe. Ester ngerti salah siji sing dienggo pertimbangan Pak Bandana, wong tuwane lanang malah kepara pertimbangan sing paling gedhe, merga pituture Pakdhe lan Budhene Ester, yaiku Harmana lan Sri Hartini. Awan kuwi Ester sengaja mara ing omahe Pakdhe lan Budhene, merga dianggep wis gawe pitnah, nyebar warta sing ora bener, gawe crita ngayawara gegayutan karo Dosen sing ditampik wong tuwane.

 

"Bares mawon Pakdhe kalih Budhe" kandhane Ester marang Harmana lan Hartini, nalika ditakoni tekane mrono mung saperlu dolan utawa sanja wae, apa duwe karep liyane "dugi kula niki wau badhe nyuwun pirsa, Pakdhe kalih Budhe kok tega ngarang crita dhateng Bapak, ngantos Bapak mentala ngrusak masa depan kula. Napa lepat kula dhateng Pakdhe lan Budhe ?".

 

"Mengko dhisik ta nDhuk" karo rada kaget Harmana mangsuli omongane Ester sing olehe ngomong blas ora ana eseme kuwi "awakmu kuwi omong apa? Crita ngayawara sing endi sing mbok karepne? Pakdhe karo Budhe iki tresna lan sayang marang kowe, dadi ora mungkin Pakdhe lan Budhe ngrusak masa depanmu kuwi, aja maneh kok sing jenenge ngrusak masa depan, lha wong lagi krungu kabar kowe lara utawa ngelu mules ngono wae, Pakdhe karo Budhe ki susahe wis ora jamak jarene".

 

"Kula ngertos" Ester semaur tetep karo suwara sing atos "sadangunipun punika Pakdhe kalih Budhe punika ketingal tresna asih dhumateng kula, lan kula nggih sampun pitados menawi Pakdhe lan Budhe sayang kaliyan Ester, nanging jebul tresnanipun Budhe lan Pakdhe dhateng Ester niku namung lamis, tata gelar pakdhe lan Budhe tresna nanging sanyatanipun kagungan raos gething lan sengit ingkang  tanpa upami. Punika ketitik saking anggenipun Pakdhe lan Budhe sampun nDurnani Bapak lan Ibuk kanthi damel crita ngayawara, malah pakdhe lan Budhe sampun damel pitnah, ngawon-awon Pak Dosen  Fakultas Hukum UGM, ingkang S3 nipun saking Leiden, temah Bapak amargi nggega kojahipun Pakdhe kalih Budhe, ngantos mastani Pak Dosen punika golonganing preman punapa. Sak niki kula ajeng takon, napa tujuwane Pakdhe kalih Budhe damel pitnah punika?".

 

Harmana ora enggal semaur, malah nyawang sisihane karo sorot mripat sing nuduhake yen ora ngerti karo sing dikarepake ponakane sing lagi nesu iku.

 

"nDhuk Ester, ponakane Budhe sing ayu" Hartini genti kandha, suwarane digawe sareh kanggo ngedhem-edhemi Ester sing lagi panas atine "Coba saiki Ester matur marang pakdhe lan Budhe sing cetha, aja banjur karo nesu ngono kuwi. Pakdhe lan Budhe dadi bingung, ora mudheng karo sing dikandhakne Ester. Pakdhe karo Budhe diarani ngrusak masa depane Ester kuwi ,masa depan sing endi? coa genahna, banjur Pakdhe karo Budhe gawe pitnah marang Pak Dhosen UGM , kuwi dhek kapan? Pakdhe karo Budhe iki ora tepung siji-sijia karo Dosen neng Fakultas Hukum UGM, tak kandhani. Dadi ya ora mungkin pakdhe lan Budhe wis gawe pitnah, madhakne Dosen UGM karo golongane Preman kaya sing mbok kandhakne kuwi mau".

 

 

ana candhake.

MAWAR BIRU ING PINGGIR JURANG 44

 

cathetan cekak kanggo ni made siti asih

44.

Diwangsuli dening Karmini sing kaya mangkono kuwi, Eva banjur mikir ya gene Om bagus ora gelem nakokne masalah kuwi menyang Tante Evie? . Kudune oraa ndadak dikongkon dening Om Tiok, Om Bagus mesthine malah sing kudu takon bab iki marang Tante Evie, yen pancen dheweke ora wani takon marang Mamhe. Sak jane ya ora perlu nganggo wedi marang sapa wae, kanggo nakokne bandha bagehan sing syah kanggo dheweke. Nek Om Bagus wong bener lan ora nyingidne cacade mesthine wani lan pancen kudu wani ngadhepi sapa wae, wong pancen merjuwangne hak-e.  Malah Om Tiok arep ngenekne tetemon kanggo merjuwangne hak-e Om Bagus sing dikuwasani Mamahe, Om Bagus ora sarujuk.  Ya gene Om Bagus wedi? apa sing diwedeni?.

 

"Kenging punapa Om Bagus boten kersa ngabaraken punika dhateng Tante Evie utawi Mamah Bulik? lan kenging punapa Om bagus boten sarujuk kaliyan lekasipun Om Tiok ingkang estnipun namung badhe ngrencangi Om Bagus supados bandha bagehanipun saged wangsul dhateng Om bagus malih?" Eva takon marang Karmini. Pikire Eva, Karmini mesthi banjur blangkemen, merga kangelan olehe arep nutupi cacad sing disingidake.

 

"Kuwi merga ngene mBak Eva" Karmini wangsulan karo mesem "pas Pakpuh Tiok ngandhani babagan kuwi marang Om Bagus, mbarengi lagi wae Eyang kundur saka Rumah Sakit. Kamangka welinge Pak Dokter, sing ngrawat Eyang, murih Eyang ora kumat gerahe, Eyang kudu bisa tentrem penggalihe. Om Bagus isih kelingan, pas Eyang kakung seda, sing dadi jalaran ya merga Eyang Kakung ora tentrem penggalihe, kamangka dening Dokter kabeh wis diweling supaya Eyang Kakung aja nganti menggalih sing abot. Lha kabeh putrane Eyang uga Eyang Putri, pas Eyang Kakung seda kuwi duwe panemu nek sing dadi jalaran Eyang kakung gerah lan dadi sedane kuwi merga menggalih Om Bagus sing lunga saka omah. Lan kabeh banjur ngluputake Om Bagus, kamangka olehe Om Bagus lunga ninggal omah kuwi merga ditundhung dening Ibu lan sedulur-sedulure. Mula Om Bagus banjur nggagas, nek nganti Om Bagus nakokne bandha sing jare bagehane kuwi, tan wurunga bakal dadi gendra lan gelem ora gelem Eyang mesthi banjur kejot penggalihe. Mula Om Bagus banjur ora nyarujuki kersane Pakpuh Tiok lan ora kersa ngaturake babagan bageha bandha kuwi menyang Budhe Evie, kuwatir yen nganti dadi jalaran Eyang gerah maneh. Bulik dhewe wektu kuwi uga matur marang Om Bagus yen wong tuwane Om Bagus iku kari siji, sing wajib dijaga kiasugengane, aja sansaya sepuh malah sansaya awrat sing ana penggalihe, sepira ta ajine bandha donya sing jare bagehane Om Bagus kuwi? sanajan Bulik durung weruh wujude lan sepira akehe, Bulik percaya yen isih aji kesehatane Eyang. Luwih-luwih, Bulik iki bisa ditampa lan diakoni minangka putra mantune Eyang kuwi ya durung suwe, ya iku pas Eyang gerah neng Rumah Sakit jaman semana".

 

Kaya didhodhog nganggo palu wesi dhadhane Eva bareng krungu wangsulane Karmini sing lancar nono kuwi. Samono rasa bektine Om Bagus lan Bulik Karmini marang Eyange, nganti ora gelem mikirne bandha sing kudune dadi hak-e, mung sabab luwih ngeman marang Eyange. Nanging lamat-lamat Eva isih kelingan, jaman Eva isih kelas siji SMP, Eva tau krungu Papahe ngendika karo Mamahe, ngrasani Om Bagus. Yaiku pas Eyange gerah neng Rumah Sakit, Om Bagus olehe niliki bareng karo tangga-tangganme sing bezuk. Ora nggawa apa-apa. Lan baline bareng karo tanggane sing bezuk kuwi. Nanging, iki mau Bulik Karmini crita yen olehe diakoni dadi putra mantune Eyange, mbarengi Eyange gerah neng Rumah Sakit, yen ngono ateges Bulik Karmini pas Eyange gerah jaman semana uga melu bezuk, sanajan isih dianggep klilip dening kulawargane Eyange. Kok wektu kuwi Bulik Karmini ora wedi?. Aneh.

 

"Nuwun sewu Bulik" Eva takon maneh, arep melehake Karmini nek nganti sing diomongne kuwi mau ora bener "pas Eyang Gerah nalika samanten, Bulik rak taksih dipun anggep tiyang sanes dening Eyang kaliyan kulawarganipun Eyang sedaya? Kok Bulik wantun bezuk Eyang dhateng Rumah Sakit lan malah ngantos saged wawan rembag kaliyan Eyang ingkang lajeng ngakeni bilih Bulik punika putra mantunipun Eyang ?".

 

"Pancen kudune wektu kuwi, Bulik ora wani nyedhak mBak Eva" Karmini aweh wangsulan marang Eva "sanajan Om Bagus wis apik karo Eyang lan Pakpuh Tiok. Nanging gandheng gerahe Eyang jaman semana kuwi merga tensi sing dhuwur banjur dhawah ing Kamar Mandhi lan kantaka, kamangka wektu kuwi Pakpuh Tiok lan Budhe Vero ora ana dalem merga nindakne tugas neng kantore, samono uga keng Ibu karo ke Rama, uga isih repot ngayahi kuwajiban saka negara, sauntara Budhe Evie daleme adoh. Dadi putrane Eyang ora ana sing pirsa yen Eyang Kantaka. Tujune rewange Eyang sing jenenge Pak Dasim banjur nyegat lan ngabari Om Bagus lan nyeluk Pak Dokter Heru sing saiki daleme pindhah neng Jalan Raden Saleh Ngawi kae. Sawise  dipriksa Pak Dokter Heru, banjur dening Pak Dokter Om Bagus dikandhani supaya Eyang dirawat neng Rumah Sakit. Wasanane Eyang sida digawa nyang Rumah Sakit, lan Bulik kadhawuhan dening Pak Dokter Heru supaya ngancani Eyang, gentenan karo Om Bagus. Lha bareng Eyang pirsa nek Bulik ana sing ngancani kuwi Bulik, Eyang banjur ngendika akeh-akeh menyang Bulik. Dhisik dhewe, Eyang dhawuh Bulik ora dikeparengake ngaturi Eyang nganggo sebutan nDara Putri lan supaya diganti nganggo sebutan Ibu, merga ngendikane Eyang wektu iku, Bulik kuwi garwane Om Bagus, dadi Bulik kuwi putra mantune Eyang".

 

Eva rumangsa getun karo olehe duwe pangira ala marang Karmini. Nek ngono olehe ngendikan Mamah karo Papah jaman semana ora bener?.

 

"Kok Bulik gentosan kalih Om Bagus niku pripun genahe Bulik?" Eva takon maneh.

 

"Iya nek esuk tekan awan Om Bagus rak duwe gaweyan nggelak angkudes? dadi ora bisa ngancani Eyang neng Rumah Sakit, mula banjur ndhawuhi Bulik. Lha kersane Om Bagus nek bengi genti Om Bagus sing ngancani Eyang, supaya Bulik genti leren. Nanging sidane ya ora sida, wong Eyang ngersakne supaya dikancani Bulik wae" wangsulane Karmini sabanjure "lha pas Om Bagus wis teka, banjur ana wong-wong sing bezuk, Bulik pamit arep sembahyang neng Mushalla Rumah sakit. Pas Bulik rampung sembahyang lan arep mbalik menyang kamare Eyang, kepethuk keng Ibu neng ngarep kamar, dening Keng Ibu Bulik dielingne lan dikandhani yen drajate Bulik kuwi gedibal sangalikur paribasane, Bulik ora dikeparengake mlebu kamar, merga wektu kuwi Keng Ibu ngira menawa Bulik arep melu bezuk kaya tangga-tanggane Eyang sing wis ana jero kamar. Bulik ya ngrumangsani nek Bulik kuwi wong sing asor drajate, Bulik banjur ngalih, ben dikira mulih dening nDara Den Ayu Hartini. Nanging Bulik ora mulih, mung lungguh neng regol ngarep. Lagi bareng nDara Den Ayu Hartini karo Den Har kundur, Bulik mlebu maneh ngancani Eyang, nganti Eyang dikeparengake kundur".

Eva ora takon maneh, merga saiki wis percaya yen apa sing dikandhakne Karmini kuwi lelakon sing saknyatane. Menang-meneng Eva, nggetuni merga tumindak lan sikepe Mamahe marang Bulik Karmini lan Om Bagus.

 

ana candhake.

MAWAR BIRU ING PINGGIR JURANG 43

 

cathetan cekak kanggo ni made siti asih

 

43.

 

Nadyan mung mangan saanane, nanging kegawa atine seneng lan cocog karo kahanan sing ana, olehe mangan Eva krasa seger. Jangan asem kecipir karo godhong mlinjo di wor karo kacang panjang, sambele tomat ora patia pedhes, kuwi uga nambahi selera mangane dadi tambah. Leren sedhela, karo ngomong entheng-enthengan, banjur ditutugne karo sembahyang dzuhur. Sepisan maneh Eva digawe dadi sansaya eram, pancen sasuwene iki olehe sembahyang Eva ora pati ajeg lan sembahyange ya mung krasa lumrah, butuhe mung umak-umik karo awake obah, iki mau pas Eva bareng-bareng karo Indri dadi makmum neng mburine Karmini, krasa nek sembahyange beda karo adate. Krasa luwih khusuk lan luwih bisa mantheng marang Gusti Allah, sing banjur nuwuhake rasa tentrem sajroning atine.  mBok menawa wae, merga saka papane kanggo sembahyang sing beda karo sing ana omahe. Nek neng omah, sing butuh sembahyang ya sembahyang neng kamare dhewe-dhewe, nanging nek neng omahe Om Bagus iki, ana kamar sing mligi kanggo sembahyang, diarani kamar pasalatan. Dadi hawane sembahyang neng kono rasane kaya pas sembahyang neng masjid utawa mushalla ngana kae.

 

Rampung sembahyang banjur padha bali lungguh neng emper mburi maneh. Karmini arep nutugne critane sing durung rampung.

 

"Pakpuh Tiok karo Budhe Vero kuwi olehe bali apik karo Om Bagus sarta gelem ndhaku nek Bulik iki isih adhine, sawise Arka kelas siji SMA lan Indri arep munggah kelas nem, mBak Eva" kandhane Karmini wiwit crita maneh "maune ya ora kersa omongan karo kulawarga kene kabeh. Nek Budhe Evie karo Pakpuh Bambang Sugeng, sak jane duwe panemu kaya panemune sawargi Eyang Kakung, nanging ya ora bisa apa-apa, kegawa daleme rak adoh?".

 

"Inggih Bulik" Eva numpangi kandhane Karmini "lha ingkang murugaken Om Tiok kaliyan Tante Vero ewah dados sae kalih kulawarga mriki niku napa Bulik?".

 

"Bulik ora ngerti sebabe" Karmini wangsulan banjur nutugne kandhane "mung nek ndelok saka ngendikane Pak Puh Tiok marang Om Bagus, sing Bulik melu ngrungokne, kira-kira merga Pakpuh Tiok bubar didukani keng Ibune mBak Eva".

 

"Om Tiok didukani Mamah, Bulik?" Eva rada gumun karo pangirane Karmini ngono kuwi "didukani Mamah kok lajeng nyaeni sesambetanipun kaliyan Om Bagus?".

 

"Iya mBak Eva" Karmini nggenahne wangsulane "critane kuwi rak ngene, sepuluh tahun sawise Eyang Kakang seda, bandhane Eyang sing wujud sawah lan tegalan dening putra-putrane Eyang, kajaba Om Bagus, sing uga disetujoni Eyang Putri, didum warata. Kabeh kebagehan padha, Om Bagus ya dibagehi, nanging lagi arep diwenehake yen Om Bagus wis gelem manut karo Eyang lan sedulur-sedulure kaya sing dikersakne jaman arep ngrabi Bulik biyen. Lha bagehane Om Bagus kanggo sauntara diasta dening keng Ibune mBak Eva. Lha, sadurunge Pakpuh Tiok kuwi bali rukun karo Om Bagus, Om Bagus jane wis bali apik sesambungane karo Eyang, merga nalika Eyang kerep rumaos kasepen, kanthi meneng-menengan lan ora dipirsani keng Mamahe mBak Eva lan Pakpuh Tiok, kerep sowan ngabekti marang Eyang. Suwe-suwe Pakpuh Tiok ya banjur pirsa lan ora masalahake, merga pancen sowane Om Bagus marang Eyang, nyata wis ndadekne Eyang karenan penggalihe. Bab iki dening Pakpuh Tiok ya banjur dikabarake marang Budhe Evie. lan Budhe Evie uga banjur melu rena penggalihe. Malah banjur ndhawuhi Pakpuh Tiok supaya matur marang keng Ibune mBak Eva, murih bagehane Om Bagus enggal diparingne. Nanging beda karo pas Pakpuh Tiok ngabari keng Ibune mBak Eva".

 

"Benten pripun Bulik?" Eva nigas rembug karo takon.

 

"Keng Ibune mBak Eva tetep ngukuhi kasepakatan sing diputusake nalika Eyang arep nundhung Om Bagus jaman semana, yaiku Om Bagus diwenangake bali menyang daleme Eyang yen wis medhot sesambungan karo Bulik lan kulawargane Bulik. Dadi nek Eyang wis ngapura Om Bagus, ora ateges Om Bagus wis kena bali menyang daleme Eyang, nek Om Bagus sok-sok sowan marang Eyang, dening keng Mamahe mbak Eva bisa dimaklumi. Nanging ora banjur ndadekne bagehane Om Bagus kudu dipasrahne, merga kang mangkono kuwi ora jumbuh karo unine kasepakatan jaman semana. Banjur kedadeyan Pakpuh Tiok karo keng Ibune mBak Eva tukaran rebut bener. Pakpuh Tiok didukani akeh-akeh, merga Pakpuh Tiok wani nakokne asil sawah bagehane Om Bagus sasuwene sawah kuwi diasta dening keng Ibune mBak Eva. Bubar didukani, Pakpuh Tiok ngabari Budhe Evie, banjur Budhe Evie, nitipne sebagean saka asil sawah tahun kuwi, bagehane Budhe Evie dhewe marang Pakpuh Tiok supaya diparingne marang  Bulik lan mbah Jiyah pawadane Budhe Evie, merga mBah Jiyah lan Bulik dianggep wis ngopeni Om Bagus, adhine Budhe Evie. Mung wae, sing keri dhewe kuwi dening Budhe Evie, Pakpuh Tiok ora dikeparengake omong marang Om Bagus luwih-luwih marang Bulik lan mBah Jiyah".

 

"Oo, inggih Buk" Indri genti sing nrambul gunem "Indri kemutan niku, pas Indri taksih kelas gangsal riyin, Pakpuh kalih Budhe nate rawuh mriki maringi Sajadah Indri, ingkang dugi sapriki sajadahe taksih niku ta?".

 

"Iya bener" wangsulane Karmini marang Indri cekak.

 

"Lha nek ngoten Mamah nggih boten bener niku Bulik" Vera numpangi rembuge Karmini, karo ngandhakne panemune "dugi sapriki sampun pinten tahun mawon, asil sabine Om Bagus sing diagem Mamah?".

 

"Mengko dhisik" Karmini mangsuli panemune Eva "mBak Eva aja kesusu ngluputne keng Ibu, merga kuwi mau rak dudutane mBak Eka sawise Bulik nyritakne kabar sing diasta Pakpuh Tiok? Lan kabar saka Pakpuh Tiok kuwi ora kudu banjur dianggep bener ngono wae, jalaran isih ana kabar sing disimpen dening Budhe Evie lan keng Ibune mBak Eva, lha nek kabar sing disimpen kuwi padha karo sing dicritakne Om Tiok, lagi bisa dikandhakne nek critane Pakpuh Tiok bener. Lha nek beda, mesthi salah siji ana sing bener lan ana sing luput, nanging durung bisa didumuk endi sing bener lan endi kabar sing luput".

 

Eva ora enggal semaur, mung batine sansaya wuwuh rasa eram lan kagume marang Karmini sing miturut kaca-matane Eva , Karmini duwe cara mikir sing nengenake ing jiwa kawicaksanan lan kadiwasan. Arang wong sing bisa mikir kaya carane karmini mikir ngono kuwi, luwih-luwih yen wis magepokan karo bandha donya utawa dhuwit. Eva uga banjur duwe pangira yen olehe Karmini bisa duwe pikiran ngono kuwi, merga saka oleh piwulang saka Om Bagus.

 

"Lha Om Bagus sampun nate ngabaraken bab punika dhateng Tante Evie punapa dereng Bulik? menawi dhateng Mamah, mbok bilih Om Bagus dereng sarju ing panggalih kangge ngabaraken" Eva takon marang Karmini.

 

"Sak jane, karo Pakpuh Tiok, Om Bagus ya didhawuhi supaya ngaturake bab iki marang Budhe Evie. Pakpuh Tiok ya ngendika nek arep ngajak Eyang, Budhe Evie karo keng Ibune mBak Eka tetemon ngrembug bab bagehane Om Bagus sing diasta keng Ibune mBak Eva iki. Nanging Om Bagus ora sarujuk karo kersane Pakpuh Tiok sing ngono kuwi mau, Om Bagus ya ngendika nek ora kersa matur bab iki marang Budhe Evie" Karmini aweh wangsulan saka pitakonane Eva.

 

 

ana candhake.

MAWAR BIRU ING PINGGIR JURANG 42

 

cathetan cekak kanggo ni made siti asih

42.

 

Mangkok dhawete Eva wis disalini nganggo mangkok anyar sing isih kebak isine, sauntara Eva uga banjur njupuk jadah karo tempe sing disuguhne neng ngarepe, dipangan sethithik, dinikmati tenan ngana kae. Indri karo Ibune ya melu-melu Eva, wong telu ketok gumyak olehe padha jagongan ing emper mburi omahe Mak Jiyah kuwi. Eva ora entek-entek olehe ngalembana enake jadah pulen sing dilawuhi tempe goreng gaweyane Mak Jiyah, neng omahe arang utawa malah keneng diarani ora tau ditemoni jinis panganan ngene iki.

 

"Crita sabanjure" Karmini bali guneman nutugne olehe crita, Eva karo Indri bali nyemak  "nalika kanca-kancane Bulik padha ngerti nek antarane Om Bagus karo Bulik ana sambunging katresnan, akeh sing banjur padha ngandhani, supaya Bulik ora nglanggati katresnane Om Bagus, mumpung durung kebacut adoh manjing sajroning kedhunging katresnan lan yen wis jero Bulik ambles ing dhasaring samodra tresna, yen nganti Bulik dipeksa kudu mencelat kasempyok dening ombaking samodra temah pedhot talining tresna, mangka bakal angel tambanane".

 

"Lha kok ngaten Bulik?" Eva takon.

 

"Iya" wangsulane Karmini "jalaran sanadyan wis ora pati banter suwarane, nanging panggah wae nek Bulik iki mung anake Mak Jiyah Tandhak Tayub sing wis oleh cap dudu golongane wong becik-becik ora bisa diowahi. Kamangka Om Bagus kuwi saka kulawarga sing kinurmat, putrane nDara Asper sing isih priyagung trahing kusuma saka kraton Sala. Tanpa dingerteni dening Om Bagus, kanca-kancane Bulik padha nuturi, kabeh padha duwe pangira yen katresnane Bulik karo Om Bagus ora bakal bisa langgeng, awit anane asal-usul kulawarga sing ora padha. Saupama jinising gaman ngono, Bulik kuwi saka jinising lading sing wis teyengen sing wis dibuwang ora ana regane, lha nek Om Bagus kuwi wesi jinising keris sing digawe saka waja pinilih, sing katon mramong pamore. Upama keris sing murup pamore kuwi disandhingne karo lading teyengen, kajaba ora pantes, mesthi sing kagungan keris ora bakal lila".

 

Karmini meneng sedhela, pikirane Indri apa dene Eva padha mbenerake pituture wong-wong sing ngandhani Karmini kuwi. Ora biyen ora saiki, jenenge wong arep jejodhowan kuwi ora mung nyawijekne ati loro sing lagi padha kapanduk ing katresnan, nanging ora bisa dipisahake karo panemune kulawarga barang. Lan aran wis lumrah yen saben kulawarga kuwi yen arep njodhokne salah siji saka kulawargane milih besan sing kelase ora-orane satimbang karo kelase kulawargane.  Jalaran petung Bibit, Bobot lan Bebet  kuwi panggah dadi pagonan mungguhe wong jejodhowan.

 

"Lajeng Bulik kados pundi?" sawuse rada suwe anggone meneng, Eva takon ngiras njaluk supaya Karmini nutugne anggone crita.

 

"Bulik sarujuk karo isining pitutur-pitutur sing ditampa saka kanca-kancane mau, nanging Bulik rumangsa eman yen nganti medhot sambunging rasa tresna karo Om Bagus. Mula pitutur-pitutur mau banjur dikandhakne marang Om Bagus" wangsulane Karmini.

 

"Lha Om Bagus lajeng pripun Bulik?" Eva bali takon maneh.

 

"Om Bagus ora ngluputake panemune wong-wong sing padha nuturi Bulik mau, nanging Om Bagus kukuh ora arep medhot tali katresnan sing wis naleni atine Om Bagus karo atine Bulik temah nyawiji. Om Bagus ora nampik yen ora mokal ing mengkone Om Bagus bakal kepalangan dening kersane wong tuwane, nanging Om Bagus ngendika yen tresnane marang Bulik kuwi tresna sing suci sing lahir saka dhasaring ati, dudu katresnan semu pamembaning hawa nafsu, mula upama bakal ana sing malangi katresnane mesthi bakal ditabrak lan gandheng seneng kuwi larang regane, mula yen senenge Om Bagus kudu ditebus nganggo pangorbanan kudu dicuthat saka kulawargane, mangka Om Bagus uga wis siap" wangsulane Karmini .

 

"Waow.... Om Bagus pancen hebat!" ora krasa Eva nugel critane Karmini, ngalembana Pakne Cilik .

 

"Iya, pancen Om Bagus kuwi priya bagus sing setya netepi jiwa kastriyane, tumibaning katresnan marang Bulik tansah dijaga kasucene. Dhasare Bulik ya wis rumangsa ora bisa kapisahake karo Om Bagus, mula Bulik ya banjur manut apa sing dadi lekas lan keputusane Om Bagus" Karmini nanggapi pangalembanane Eva marang Bagus.

 

"Bulikku ya ora kalah hebat karo Omku" kandhane Eva karo mesem seneng.

 

"Bareng crita katresnane Bulik karo Om Bagus kuwi wis mlaku rada suwe, Bulik wis lulus saka SMA KP, sambung katresnane Om Bagus karo Bulik iki kapirsanan dening kulawarga Om Bagus" kandhane Karmini sabanjure "kabeh ora ana sing sarujuk yen Om Bagus duwe sesambungan tresna karo Bulik, pawadane ya padha karo sing dikandhakne kanca-kancane Bulik mau, ya iku karan ora ilok yen sutra kasandhingne karo suwekan mori, sanajan padha-padha wujud kain, lan mbuh sapa biyen sing marahi padha-padha wesine nanging tetep diarani adoh bedane antarane mas karo cuwilan wajan sing amoh, samono uga krikil kuwi ora patut disandhingne klawan mirah barleyan, sanajan ta padha watune. Keng Eyang Putri, Keng Ibu, Keng Bulik lan Pak Puh Tiok kabeh paring deduka marang Om Bagus lan ndhawuhake supaya Om bagus kersa medhot sesambunganing katresnan karo Bulik. Mung Keng Eyang kakung sing ora duka lan ora dhawuh mbacutake, merga Om Bagus nyambung tali katresnan karo Bulik".

 

"Waow.... ya Eyang Kakung iki sing diarani wong tuwa sing wicaksana!" Eva ketrucut rembug maneh, ngalembana Eyange kakung.

 

"Nanging Eyang Kakung ora bisa tumindak apa-apa, awit nalika samana kahanane wis gerah-gerahen. Lan pepunthoning rembug kulawarga, gelem ora gelem Om Bagus kudu pisah karo Bulik, yen nganti Om Bagus nekad mbacutake nggone sesambungan karo Bulik, mangka Om Bagus ora dikeparengake manggon ing Daleme Eyang. Om Bagus nuduhne bawa leksana, lire anetepi apa sing dadi pangandikane, banjur miyos saka Dalem kaya sing dikersakne Eyang Putri lan sedulur-sedulure. Om Bagus banjur mondhok neng omahe wong Batak neng Jalan Banda lor ban, sing jenenge Pak Paruntungan lan kanggo nyambung urip, Om Bagus melu nyambut gawe dadi kuline Pak Paruntungan nandangi gaweyan pasang instalasi listrik. Marang pak Paruntungan Om Bagus ora blaka yen olehe mondhok neng kono merga ditundhung dening Ibu lan sedulur-sedulure, nanging Om Bagus kandha nek kepengin sinau urip mandhiri. Lan sawuse rada suwe melu Pak Paruntungan, keng Ramane Om Bagus, ya eyang kakung seda. Kira-kira let sewulan saka sedane Eyang Kakung, mBahe lanang Indri, ya Bapakne Bulik sing jenenge Karmin Bengkring uga tinggal donya. Banjur simbah wedoke Arka, nemoni Om Bagus supaya olehe arep mundhut garwa Bulik tumuli ditindakne. Om Bagus nyetujoni, nganti saiki lan muga-muga nganti puputing umur Bulik dadi sisihane Om Bagus. Mbahe Indri ya nyuwun supaya Om Bagus kersa nggenteni kalungguhane mBah lanange Indri, minangka Kepala Keluarga ing omah iki, disaguhi nganti saiki iki" Karmini mungkasi critane.

 

"Mangke rumiyin Bulik" Eva takon "lha kok sak niki Eyang kaliyan Om Tiok  nek kalih Om Bagus lan Bulik, sae lan ketingal tresna, asih dhateng Bulik lan Om Bagus sarta dhateng Mas Arka lan Dhik Indri?".

 

"Oh, kuwi ta?" Karmini wangsulan karo mesem "kuwi ana critane dhewe. Nanging gandheng masjid nggono mBah Kyai Anas wis adzan, saiki kana In mBak Eva diajak dhahar dhisik, ya saanane wae, gajege mau mbahe gawe brengkes gerih salem karo njangan asem, nek uwis gek ndang padha luhuran dhisik. Mengko nek wis bar sembahyang, critane Bulik bisa ditutugne maneh".

 

 

ana candhake.

 

MAWAR BIRU ING PINGGIR JURANG 41

 

cathetan cekak kanggo ni made siti asih

41.

 

Indri nyoba nggambarake kaya ngapa rekasaning lahir lan batin sing disandhang dening Ibune nalika samana. Rekasaning lahir wis rada genah, urip dadi anake wong sing ora duwe lan ora duwe pengasilan sing ajeg lan nek wayah oleh asil ya ora tau akeh, kuwi mesthi nek ora kepenak. Jeneh, Indri ya nglakoni, kerep nelangsa sajroning ati nalika kerep dikongkon sabar dening Ibune, merga pepenginane kerep ora bisa katekane, merga ora ana dhuwit kanggo mujudne brang sing dipengini. Kamangka, sanadyan sethithik wong tuwane ajeg oleh asil saben dinane, lha nek simbahe jaman semana?.

 

Indri ora bisa nggambarake, laraning atine sing ditanggung dening Ibune merga oleh cap anake wong sing nduweni cacad jiwa lan rokhanine. Anake wong murahan, anake wong rusak lan sapiturute. Mendah, kaya apa larane neng ati?.

 

"Nanging kegawa saka wis dadi pakulinan" Karmini nutugne critane "suwe-suwe Bulik rada bisa ngempet rasa laraning atine, banjur simbahe Indri loro-lorone ora tau leren tansah aweh semangat marang Bulik. Wiwit mlebu sekolah SD, wong tuwane Bulik tansah aweh pitutur, kanggo ngadhepi panginane wong sing ora seneng, ora perlu ditanggapi srana adu arep, merga mesthi kalahe. Nanging kudu gelem mbudidaya murih wong sing seneng ngina kuwi weruh nek Bulik uga duwe kaluwihan. Mula wiwit mlebu sekolah, Bulik kudu sregep sinau ben bisa ngalahake kanca-kancane ing babagan pelajaran sekolah. Lan alhamdulillah, nem tahun Bulik sekolah neng SD, saben tampa raport ajeg oleh biji sing dhuwur dhewe ing kelase. Bulik uga kerep dijokne ing lomba cerdas cermat makili sekolahane, nanging ajeg kalah ing tingkat Kabupaten, ning kalahe ora nemen-nemen, nek gak juwara loro ya juwara telu".

 

"Wadhuh, berarti Bulik klebet lare sing cerdas nek ngoten ?" Eva nyelani rembug .

 

"Rumangsane Bulik ora mBak Eva" wangsulane Karmini karo ngguyu "merga olehe bisa ngono kuwi, Bulik sregep sinau wae. Nek uteke Bulik ya pas-pasan wae".

 

"Tiyang cerdas niku nggih kados Bulik niki, boten nate rumaos pinter, ning terbukti nek pinter" Eva nanggapi wangsulane Karmini karo mesem eram "lajeng pripun bacute Bulik?".

 

"Bareng Bulik wis lulus SD, ana wong sing nawani Bulik nyambut gawe dadi rewang neng Jakarta, jare asile lumayan gedhe" wangsulane Karmini mbacutne critane "pancen wektu kuwi akeh bocah-bocah saumurane Bulik sing padha budhal menyang Jakarta nyambut gawe dadi rewang, lan bisa kirim dhuwit marang wong tuwane. Maune Bulik arep kepencut, nanging ora sida merga Bulik dikandhani dening Bu Sri Naimah, Guru Agama sing mulang Bulik, supaya nerusake menyang MTsN luwih dhisiik. Ngendikane Bu Sri Naimah, nyambut gawe dadi rewang kuwi nek ora pinter bisa-bisa dipinteri dening majikane, mula Bulik banjur didhawuhi sekolah dhisik. Banjur Bulik nerusne neng MTsN. Kanggo wragade nek bubar sekolah Bulik kerep melu buruh sakecekele. Bu Sri Naimah ya kerep maringi buku - buku lan alat sekolah liyane, sok-sok ya maringi dhuwit barang. Kamangka wektu kuwi Bu Sri wis ora mucal maneh, merga diangkat dadi Pengawas neng Depag. Ngawi, nek maringi apa- apa ngono kuwi diliwatne kakunge sing ngasta neng Dikbud Kedunggalar. Alhamdulillah neng MTsN sekolahe Bulik klebu lancar, ora tau ora mlebu lima besar ing kelase, wiwit mlebu kelas siji nganti kelas telu lulus. Bulik uga melu kegiatan ekstra kurikuler, aktip melu Pramuka lan uga melu latihan Pencak Silat SH Terate neng sekolahane".

 

"Bulikku benar-benar hebat!" ora sengaja Eva nyelani crita karo ngethungne jempolan tangane.

 

"Merga Bulik klebu siswa sing ora nakal, mula banjur akeh guru-guru sing mesakne karo Bulik" Karmini nerusne olehe crita "pas ujian dina sing pungkasan, Bulik ditimbali supaya ngadhep Pak Kepala Sekolah neng Kantor. Wektu kuwi Bulik rada dheg-dhegan, merga kerep wae kedadean, bocah-bocah sing nakal kuwi ditimbali neng Kantor ngono kuwi".

 

"Lha Ibu tumindak lepat napa kok ngantos ditimbali Pak Kepala niku?" Indri sing wis ora mbrebes maneh kuwi melu nyela rembug, takon.

 

"Jebul bareng wis teka ngarsane Pak Ikhwan, Kepala Sekolahe, neng kono wis ana Pak Mahfudzi barang. Kae lho Pak Mahfudzi ki priyayine Bagus, saiki ngastane neng Depag Ngawi, sing garwane asmane mirip karo asmane Mamahe mBak Eva, Bu Hartini adhine Pak Sulchan Manager KUD mantune nDara Kaji Anwar Shidiq, Sambirejo" Karmini mangsuli pitakone anake wedok.

 

"Nggih Bulik, kula mpun nate ngertos Pak Mahfudzi niku" sing wangsulan malah Eva "niku rak Ustadz Mahfudzi ingkang asring paring tausiyah ing pengajian-pengajian nika ta?".

 

"Bener, ya kuwi mBak Eva priyayine" Karmini wangsulan banjur nutugne critane maneh "Bulik ora didukani, nanging dituturi supaya ora medhot sekolahe, bar saka MTsN sidhawuhi nerusne nyang SMA KP, perkara biaya mengko arep dibantu sithik-sithik dening Pak Ikhwan karo Pak Mahfudzi".

 

"Bulik lajeng nerusaken dhateng SMA KP?" Eva takon maneh.

 

"Iya mBak" wangsulane Karmini "lha ekstra kurikuler jaman neng MTsN kae diterusne neng SMA KP kono, yaiku ekstra kurikuler Pencak Silat Persaudaraan SH Terate kuwi, nganti Bulik disyahne dadi Warga. Jaman sah-sahan sing ngragadi Pak Istiyono, Guru Matematikane Bulik. Wong Bapak karo Make Bulik ya ora duwe kangge ngragadi sah-sahan kuwi. Lha pas sekolah neng SMA KP kuwi Bulik wiwit tepung karo Mahasiswa UGM Fakultas Hukum sing uga Warga SH Terate kawakan, sing nek pas latihan kerep teka ngendhangi, asmane Mas Bagus putrane nDara Asper Surya Gutama, sing banjur dadi bapake Arka karo Indri kuwi".

 

"Oo, dados Om Bagus nika kuliahe riyin teng UGM ta Bulik?" Eva takon.

 

"Mila ta Buk nek kuliahe Bapak niku sami kaliyan kula kalih Mas Arka?" Indri melu-melu takon.

 

"Iya, nanging ora tutug, istilahe Drs Med" wangsulane Karmini karo mesem.

"Lho Drs Med niku rak titele Sarjana Pendidikan Luwar Negeri ta Bulik?" Eva takon, batine wiwit ngira nek critane Karmini kuwi ora bener.

 

"Dudu, Drs kuwi cekakan saka Dereng Rampung Sampun, lha Med kuwi cekakan saka Medal" wangsulane Karmini karo ngguyu "dadi titele Bapake Arka kuwi Dereng rampung (kuliahe) Sampun Medal, alias Mahasiswa gagal".

 

"Oalaah..... Ibuk ki kok ya eneng-eneng wae" Indri semaur banter.

 

"Bulik ki jebule ya bisa nglucu" Eva numpangi rembug karo ngguyu.

 

"Kagem selingan mBak Eva, kareben ora tegang" Karmini melu ngguyu "mosok gara-gara dijak crita Bulik terus jadah karo tempene ora disenggol babar pisan, ayo dibaleni mBak Eva. Kana In, mBak Eva dipundhutne dhawete maneh, gajege neng pawon mau rak isih akeh ta?".

 

"Inggih Bu" wangsulane Indri banjur ngadeg arep mlaku menyang pawon.

 

"Nanging critane niki dereng tamat lho Bulik" Eva ngelingne Karmini.

 

"Bener mBak, isih rada akeh kok" wangsulane sing dilelikne karo mesem "ning ngaso dhisik, ngge ngombe-ngombe dhisik, ben critane bisa runtut ora tumpang soh".

 

"Inggih Bulik"

 

 

 

ana candhake

MAWAR BIRU ING PINGGIR JURANG 40

 

cathetan cekak kanggo ni made siti asih 

40.

Kandhane Eva sing rada dawa lan keprungu cetha kuwi genah nek nuduhne tembung-tembung sing diucapne mung awewaton nalar sing resik, wohing pikir ing alam sing wis mardika lan kritis. Karmini olehe nampa ya biasa wae, pancen nek dinalar benere pancen kaya sing dikandhakne Eva kuwi, nanging panemu sing ngono kuwi sok isih ana sing ora bisa nampa, jalaran isih dianggep panemu kang kemajon. Lan panemu sing beda ing babagan iki, ora kena dianggep luput salah siji.

 

"Ngene ya mBak Eva" kandhane Karmini ngati-ati "panemune mBak Eva ngono kuwi pancen ora luput, merga nek dipikir sing luwih jero maneh, kawulane Gusti Allah sing jeneng manungsa kuwi kabeh rak ya kulawarga kabeh, kabeh padha-padha turun saka Nabi Adam. Dadi embuh Landa, embuh Cina, embuh Arab utawa Jawa kuwi jane ya padha isih sedulur kabeh, wong padha-padha turune Nabi Adam. Nanging, ora bisa diselaki, sanajan mangkono iku akeh sing percaya, nanging ya akeh sing banjur nyelaki ing cak-cakane, banjur padha mbedak-mbedakne siji lan sijine, nut lan mekaring budayane dhewe-dhewe. Nanging Bulik duwe keyakinan, suwening suwe kabeh bakal nurut panemu kaya panemu sing didhawuhne mBak Eva ngono kuwi mau, nanging ya mbutuhne wektu sing rada suwe".

 

Eva ora enggal semaur, pikirane isih kanggo ngangen-angen apa sing dikandhakne Karmini kuwi. Menang-meneng Eva ngalembana cara mikire Karmini sing lagi wae dikandhakne kuwi mau. Ambak-ambak tata gelar Karmini kuwi mung wong ndesa sing prasaja, jebul wis duwe pikiran sing luwih wicaksana. Eva banjur eling, nek bener apa sing dikandhakne Karmini sing dhisik mau, yaiku anane kulawargane Om Bagus sing adoh karo Kulawarga putra-putrane Eyange sing liya, kuwi jarene Karmini mau merga kegawa saka bedaning trah. Nanging ya gene Eyange karo Om Tiok sajake ora masalahne perkara trah kuwi? ketitik Om Tiok karo Eyange wingi kuwi ketok cetha yen sikepe marang dheweke, uga marang Pantara ora beda sikepe marang Arka lan Indri. Dadi sing dikandhakne Karmini mau nek ora bener. Apa mung Mamahe karo Tante Evie sing duwe panemu nek drajate kulawargane Om Bagus luwih asor tinimbang drajate sedulur liyane? Iki genah nek sansaya luwih ora klebu nalar, mokal nek Mamahe lan Tante Evie isih ngingu panemu sing fedodalistik ngono kuwi, wong Mamahe lan Tante Evie kuwi ing tata panguripane ya lumrah-lumrah wae anggone srawung karo masyarakat. Apa bener yen olehe Mamahe ora cocog karo kulawargane Om Bagus kuwi merga saka kelakuwane kulawarga iki sing ora bener, banjur dening Karmini diplintir nek olehe didohi kulawarga liyane, merga gara-gara "trah" kanggo nutupi ala-alane?.

 

"Nuwun sewu Bulik" dumadakan Eva manek-manekne kandha marang Karmini, ketang anggone kepengin ngerti wewadi sing ngranuhi ing atine "wau Bulik rak dhawuh, menawi Mamah kagungan pamanggih menawi kelasipun kulawargane Bulik kaliyan kulawarganipun Mamah punika benten, nanging kok Om Tiok kaliyan Eyang boten ngoten? Kok pamanggihipun Mamah benten piyambak? punika kados pundi Bulik?".

 

Karmini mesem, batine wis ngira nek Eva kuwi kepengin ngerti sing dadi sebab sabenere perkara ora gathuke kulawargane Bagus karo kulawargane Sri Hartini.  Maune Karmini ora arep aweh wangsulan apa-apa ing babagan iki, Karmini kepengin Eva lan uga wong liyane ngerti jawabane ora saka dheweke. Nanging bareng diulur luwih dawa maneh, pikirane ngandhakne yen ora ana alane aweh wangsulan marang Eva, ben dienggo bahan pertimbangan karo kabar liyane, merga Karmini ya duwe pangira, kajaba golek kabar saka dheweke Eva uga golek kabar saka wong liyane, malah mbok menawa wae wis tau krungu crita ing babagan iki miturut versine wong tuwane.

 

"Kuwi critane rada dawa mBak Eva" kandhane Karmini marang Eva sabanjure "Apa mBak Eva kepareng mirengne critane sing rada suwe?".

 

"Mangga Bulik, saestu Eva kepengin ngertos saestu" wangsulane Eva.

 

"Ngene ya mBak Eva, sing arep diaturne Bulik iki mengko jumbuh karo sing dngerteni lan diweruhi Bulik, mbok menawa wae beda karo sing ngerteni utawa diweruhi dening liyane Bulik, merga diupamakne wong nyawang ngono, carane nyawang wong siji lan sijine bisa beda, lha endi sing bener? mBok menawa kabeh bener merga asile panyawang beda. Bisa ditampa bab iki mBak Eva?" Karmini miwiti aweh wangsulan marang Eva.

 

"Inggih Bulik, saged. Mangga dipun lajengaken Bulik" wangsulane Eva.

 

"Crita iki diwiwiti wiwit jaman biyen, jaman simbahe Indri ya wong tuwane Bulik isih nom. Wong tuwane Bulik kuwi gandheng kabeneran tinitahake dadi wong mlarat, mula kanggo nyambung urip apa-apa ya ditandangi. Wiwit golek godhong jati neng alas, gresek enthung, buruh ngasag, tandur kabeh ditandangi beteke kepengin bisa mangan. Kajaba gaweyan-gaweyan kuwi, simbahe Indri sing lanang, sing jenenge Karmin Bengkring kuwi duwe kabisan nabuh Siter karo nyebul Gong Bumbung lan mBahe Indri sing wedok, ya mbahe sing mau methuki mBak Eva dhisik dhewe, sing duwe jeneng Mak Jiyah, duwe kabisan njoged karo nembang . Mula ing sambi kalane nganggur, ngepasi gaweyan-gaweyan sepi, mBah Lanange Indri kuwi kerep wae nyambut gawe dadi panjak lan mBah wedok dadi Tandhak, sok ditanggap nek ana wong duwe gawe mantu utawa sunatan, sok ditanggap kanggo bersih desa lan uga kerep nek kabeh gaweyan sepi, mBah wedok kuwi amen turut dalan dadi Tledhek adol suwara, lha mBah lanang sing manjaki nganggo siter.  Jaman semana, jenenge gaweyan Tandhak utawa Tledhek kuwi, klebu gaweyan sing dianggep remeh, sing nadangi dianggep wong sing ora dwe wirang, lha wong gaweyane wae diarani mBarang, kerata basa saka ngumbar wirang. dadi wis lumrah nek meh saben uwong nyawang remeh marang Tandhak utawa Tledhek kuwi. Malah akeh sing ngarani nek Tandhak kuwi identik karo wong wadon palanyahan, wong wadon murahan".

 

Karmini leren sedhela olehe crita, nyandhak mangkoke sing mau digawa saka pawon, disendhok kanggo nelesi gorokane sing krasa garing.

 

"Karo mirengne Bulik crita, ya disambi ngunjuk barang mBak Eva, ben gak tegang" kandhane Karmini sawise nyendhok dhawete " karo kuwi jadahe diraksakne, jadah dilalapi tempe panganane wong ndesa".

 

"Inggih Bulik" wangsulane Eva karo nyandhak mangkoke "jadah dlawuhi tempe niku tibake eca lho".

"Saka kersane Gusti Allah, Bulik iki dilahirne dadi anake mBah Karmin Bengkring, ya anake Mak Jiyah. Dadi wiwit lahir Bulik iki wis duwe drajat sing asor miturut panyawange wong akeh, asor gawan lahir, merga dadi anake Panjak, anake Tandhak Tayub, Tledhek Amen lan sing luwih ora seneng malah ana sing ngarani...... nuwun sewu, Bulik iki anake Lonthe. Oleh julukan ngono kuwi, neng ati jane ya lara, lara banget, ora mung siji loro kanca-kancane Bulik sing seneng mbeda Bulik karo sebutan sing nglarani ati ngono kuwi, ora mung kancane Bulik sing sapantaran wae, nanging meh saben wong nyepelekne Bulik, kena diarani padha jijik lan gila nyawang wujude Bulik. Maune Bulik ya ora trima, neng batin ya protes, nganggep neng Jagad iki ora adil, merga lahir dadi anak tandhak kuwi dudu karepe Bulik, upama bisa milih kira-kira timbang dilahirne dadi anak Tledhek. Bulik luwih seneng milih dadi anake Priyayi Luhur sing uripe kajen keringan" Karmini meneng sedhela karo ngulu idu.

 

Indri sing uga krungu olehe crita Ibune, ora krasa yen luh-luh bening wiwit mili saka mripate, mudhun nelesi pipine.

 

 

ana candhake.